Nepal – the country of Mt. Everest and Buddha

Nepal – the country of Mt. Everest and Buddha

नेपाली बोल्न नरूचाउने एनआरएन दोश्रो पुस्ता

Posted by Ram Kumar Shrestha on February 2, 2012


सम्पूर्ण नेपालीहरुलाई एकताको मालामा गाँस्ने रास्ट्रियताको एउटा शशक्त अभिव्यक्ति भनेको आफ्नै भाषा हो । बदलिंदो समयसंगै प्रवासिएका नेपालीहरुको दोश्रो पुस्ता अब बिश्वभरि फैलिसकेको छ । प्रवासी नेपालीको पहिलो पुस्ताले आफ्नो दोश्रो पुस्तालाई आफ्नो भाषा र संस्कृति सिकाउन जागरुक भएन भने उनीहरुको नेपालसंगको सम्बन्ध मात्र टुट्दैन कि बिदेशमा आफ्नो पहिचान पनि हराउनेछ । अत: पहिलो र महत्वपूर्ण काम भनेको आफ्नो घरमा नेपाली भाषामा कुरा गर्नु नै हो । त्यसबाहेक आफ्ना बच्चालाई हरेक दिन नेपाली अक्षर र शब्दहरु पढ्न र लेख्न पनि सिकाउनु पर्छ । नेपाली बाल साहित्यका किताबहरु पढ्न दिने र उनीहरुलाई आफ्नो भाषामाथि सम्मान र गर्व गर्न सानैदेखि सिकाउनु पर्छ । नेपालीहरुको समुदायमा घुलमिल गरायो भने उनीहरु आफ्नै उमेर समुहका बच्चाहरुसंग नेपाली मै कुरा गर्न पाएर दंग पनि पर्छन् ।

By सानु घिमिरे

घरभित्र पस्दापस्दै गेटनेरै उसंग भेट भयो । हातमा रेशमी डाइनोसर खेलौना लिएर उ फुरुक्क उफ्रिदै हिडिरहेको थियो । आमाको हात समातेर हिडिरहेको करीब ३ बर्ष जतिको फुच्चेले पुलुक्क पुलुक्क मतिर हेरेपछि म मुसुक्क हाँसे । उसको भन्दा पनि उसकी आमाको रुप रंगले नेपाली भएको लख काट्न मलाई कुनै गाह्रो परेन ।

“बाबुको नाम के हो ?”- लिफ्टमा पसेपछि मैले सोधें ।

आमा चाहिंले हतार हतार भनिन्- “बाबुले नेपाली बुझ्दैन ,’ इंग्लिश”मा सोध न।”

“किन नेपाली बोल्न सिकाउनु भा छैन ?’ फुच्चेतिर आकृष्ट भएको मेरो ध्यान आमाको वाक्यले मोडियो ।

“अब अस्ट्रेलियामा के को नेपाली ? अंग्रेजको देशमा अंग्रेजी जाने भइ हाल्यो नी ! ” उनले उत्तर दिईन् ।

स्तब्ध नभएको भए हुन्थ्यो, तर म स्तब्ध भएँ । दोश्रो तल्ला आएपछि म निस्की हाले ।

अब नेपाली मानिससंग अंग्रेजीमा बोलेर बिदा माग्न मन लागेन, हात मात्र हल्लाए । फुच्चेले “नाइस टु मिट यु आन्टी” मात्र होइन “ह्याब अ फन्” पनि भनि हाल्यो ।

आमाले गर्वका साथ मलाई हेरिन् ।

एक दिन एक जना आत्मीय दाजु भाउजुको घरमा काम बिशेषले गएकी थिएँ । उहाँहरुका छोराछोरीहरु घरमा अंग्रेजीमा कुरा गरिरहेका थिए । नेपाली सामुदायिक क्रियाकलापमा धेरै समय बिताउने दाजु भाउजु आफ्ना छोराछोरीसँग अंग्रेजीमै कुरा गरिरहनु भएको थियो । मैले नेपाली बोल्दा छोरा छोरीहरुले अंग्रेजीमा उत्तर दिन्थे । स्कुलमा अंग्रेजीमा बोलिहाल्छौ नी, मसँग नेपालीमा बोलन भन्दा उनीहरुले नेपाली बोल्न अप्ठ्यारो लाग्ने बताए ।

दाइको दोश्रो पुस्ताले नेपाली भाषा र संस्कृतीलाई बिर्सन्छन की भन्ने चिन्ता मिसिएको लेख म आफैले नेपालीमा टाइप गरि दिएकी थिएँ । आफ्नै घर र परिबारबाट नेपाली भाषा सिकाइनु पर्छ भन्ने कुरामा जोड दिइएको त्यो लेख र यो व्यवहारको तालमेल देखिएन ।

अस्ट्रेलियामा नेपाली भाषा र संस्कृतीको जगेर्ना गर्न लागि परिरहेको नेपाली कला, संस्कृती तथा साहित्य प्रतिष्ठान अस्ट्रेलियाले यहि श्री पंचमी, सरस्वती पुजाको दिन नेपाली बालबालिकाहरुको लागि भनेर एउटा बिशेष बालकविता गोष्ठीको आयोजना गरेको थियो जसमा शिर्षक “मातृभुमी ” थियो । कबिता लेख्न त परै जावोस त्यहाँ उपस्थित बालबालिका मध्ये कसैले पनि मातृभूमिको बारेमा एक शब्द बोल्न पनि जानेनन् । संस्थाकी अध्यक्ष जानकी पौडेल आफैले आफ्नो छोरा नेपाली भाषा पढ्न र लेख्न नजान्ने तर बोल्न मात्र जान्ने भएको भन्दै उसले नेपाली भाषा बिर्सने हो की भन्ने चिन्ताले आफूलाई सताउने गरेको बताउनु भयो । कार्यक्रममा सहभागी सबै अभिवावकहरु आ -आफ्ना बच्चाहरुको नेपाली भाषाप्रतिको उदासिनताले चिन्तित भएको भावना व्यक्त गरिरहेका थिए।

एनआरएन अस्ट्रेलियाको भगिनी संगठन नारी निकुन्ज अस्ट्रेलियाकी उपाध्यक्ष्य सुमित्रा बिस्टलाई पनि यहि चिन्ताले सताएको छ । पहिले पहिले आफूले प्रत्येक साँझ कम्तीमा एउटा नेपाली शब्द भए पनि लेख्न र त्यसको प्रयोग गर्न आफ्ना छोरीहरुलाई सिकाउने गरेको तर आजकाल कार्य व्यस्तताले गर्दा समय दिन नभ्याएको उहाँ बताउनु हुन्छ । त्यसो त अब छोरीहरु पनि ठूला हुँदै गए, उनीहरुको आफ्नै रुची र वृत्त छ । नेपाली भाषा सिक्ने कुरा उनीहरुको रुचीको बिषय बन्न सकेको छैन ।

प्रत्येक महिना अस्ट्रेलियाबाट प्रकाशन गरिने नेपाली भाषाको मासिक पत्रिकाको प्रकाशन गरिरहनु भएका प्रधान सम्पादक डिल्ली ढकालले पनि घरबाटै नेपाली भाषा बोल्न सिकाउन पहल गर्नु पर्ने भन्दै आजकाल छोराछोरीहरुलाई नियमित रुपमा घर मै आफ्नो भाषा सिकाउने गरेको बताउनु हुन्छ ।

सार्वजनिक कार्यक्रममा नेपाली भाषा

करिब एक लाख नेपालीहरु बसोबास गर्ने अस्ट्रेलियामा सिड्नीमा मात्र बिभिन्न क्षेत्रमा काम गर्ने करीब ५० वटा नेपाली संस्थाहरु छन् । तीनले बर्षमा कम्तिमा पनि एउटा, नभए दुई /तीन वटाका दरले कार्यक्रम गर्दा हरेक शनिबार र आइतबार कार्यक्रमहरु जुधिरहेका हुन्छन् ।

गत बर्ष सम्पन्न भएको “नेपाल फेस्टिबल २०११” मा नेपाली पहिरनमा चिटिक्क सजिएका उद्घोषकहरुको केहि सुन्दर जोडीहरु मञ्चमा उतारियो । नेपाली भाषा र संस्कृतीको उत्थान र बिश्व समुदायमाझ नेपाललाई चिनाउने उदेश्यले गरिएको सो कार्यक्रममा उद्घोषकहरुले शुद्द नेपाली शब्दहरु उच्चारण गर्न नजानेर नेपाली भाषा र साहित्यलाई माया गर्ने हजारौ सहभागीहरुलाई निराश बनाईदिएका थिए । नक्कल पारेर, जिब्रो बटारेर, अंग्रेजी लयमा बोलिएका नेपाली शब्दहरुले नेपाली भाषाको खिल्ली उडाईरहेको देखिन्थ्यो । सार्बजनिक कार्यक्रममा बोल्दा समेत तालीलाई ” थालि “….गरौ लाई ” गडउ” जस्ता अनेकौ सुन्दै अप्ठ्यारो हुने शब्दका उच्चारणहरुले नेपाली भाषालाई च्यातचुत पारेको देखिन्थ्यो ।

रमाइलो र लाज लाग्दो घटना त झन् तब भयो जब भर्खरै सम्पन भएको एउटा स्थापित सामुदायिक संस्थाको बार्षिक कार्यक्रमकी संचालिकाले नेपाली पढ्न नजानेर रोमनमा लेखिएको कागजका शब्दहरुलाई कनीकुथी नेपालीमा पढिन् । के एनआरएनका दोश्रो पुस्तामा नेपाली पढ्न र शुद्ध बोल्न जाने कोहि पनि छैन त ? के अब त्यहि नेपाली भाषा नजान्ने वर्गका अगुवाहरुले यो समुदायको नेतृत्व गर्छन् त ?

कारण के होला त ?

दोश्रो पुस्ता भनेर मैले नेपाली परिवारमा जन्मिएका नवजात शिशु देखि १८ बर्ष उमेर समुहकालाई बर्गीकरण गरेकी छु । दोश्रो पुस्ताका नेपालीहरु धेरै यहि जन्मिएका छन् भने केहि बाबु आमासंगै सानै छंदा नेपालबाट आएका छन् । जन्मिने बित्तिकै घरमा बाबुआमाबाट नेपाली भाषा बोल्न सिके ता पनि अलिक ठूलो हुने बित्तिकै “चाइल्ड केयर” र बिद्यालयमा अंग्रेजी बोल्ने साथीहरुसँग संगत हुने र अंग्रेजी मै मात्र अध्ययन गर्नु पर्ने भएकाले उनीहरु स्वत अंग्रेजी बोल्न थालिहाल्छन् ।

यता अधिकांश बाबुआमालाई पनि आफ्ना छोराछोरीले अंग्रेजीमा बोल्न थालेपछि अब उनीहरु यहिका अस्ट्रेलियन सरह भए भनेर दंग परि हाल्छन् । त्यहाँमाथि आफ्नो बाल्यकालमा आफूले फरर अंग्रेजी बोल्न नसकेको कुण्ठा, छोरा छोरीले अंग्रेजी बोल्दा गर्बमा परिणत भएको देखिन्छ र उनीहरु स्वयं पनि छोराछोरीसँग अंग्रेजी मै कुराकानी गर्न थालेपछि दोश्रो पुस्ताले नेपाली भाषा कहिल्यै पनि सिक्ने मौका नै पाउदैनन् ।

नेपाली भाषा सिक्न रुची जाग्ने खालका पर्याप्त सामाग्रीहरु ( बाल पुस्तक , बाल साहित्य , बाल रुचीका डी भी डी , चलचित्रहरु) नहुनाले पनि त्यो पुस्ता नेपाली भाषा सिक्न चाहदैनन् । नेपाली चलचित्रहरु हेर्न नजाने, नेपाली भाषा र संस्कृती समबन्धी कार्यक्रमहरुमा नजाने, नेपाली समुदायका साथीभाईहरु प्रशस्त नहुनुले पनि उनीहरु नेपाली भाषाप्रति निराश देखिएका छन् ।

नेपाली भाषा किन जान्नु पर्यो त ?

आफ्नो भाषा र संस्कृती भनेको आफ्नो पहिचान हो । हामी जहाँ गए पनि जति समय बसे पनि आफ्नो पहिचान हामीसँग अटुट रुपमा रहिरहन्छ । अस्ट्रेलियाको नागरिकता लिए पनि हामी अस्ट्रेलियाका नागरिक त हुन्छौ, तर अस्ट्रेलियन हुदैनौ । हामी नेपाली नै रहन्छौ ।

त्यसमाथि अस्ट्रेलिया एउटा बहुभाषिक र बहु सांस्कृतिक रास्ट्र हो । हरेक कार्यक्रममा अस्ट्रेलिया सरकारका प्रतिनिधिहरु आएर हरेक समुदायलाई अस्ट्रेलिया बहुसांस्कृतिक मुलुक भएको कुरामा जोड दिदै आफ्नो संस्कृतीको रक्षा गर्न आग्रह गर्दछन् । उनीहरु अस्ट्रेलियामा अन्य देश बाट भित्रिएको उनीहरुको मौलिक संस्कृतीलाई अस्ट्रेलियाको सम्पत्ति सरह इज्जत र माया गर्छन् ।

बिभिन्न समुदायमा बसेर आफ्नो समुदायलाई प्रबर्द्धन गर्न लागिपरेका अगुवा व्यक्तिहरुलाई अस्ट्रेलियन सरकारले पुरस्कार तथा अवार्डहरुले पनि सम्मान गर्ने गरेको छ ।गत बर्ष मात्र “द अर्डर अफ अस्ट्रेलिया “बाट समाजसेवी इन्द्रा बन र “प्राइड अफ अस्ट्रेलिया” बाट ब्यबसायी दीपक बिस्ट सम्मानित हुनु भएको थियो । बुझ्नैपर्ने कुरा यो छ की यो देशमा आफ्नो भाषा र पहिचान बिर्सनेहरुलाई हैन सम्झनेहरुलाई सम्मान र स्थान दिइन्छ ।

भए गरेका पहलहरु

अस्ट्रेलियामा नेपालीहरुको संख्या बढ्दै गएपछी यहाका सामुदायिक संस्थाहरुले नेपाली बालबालिकाको लागि भाषिक कार्यक्रमलाई अगाडी बढाउने उदेश्यले सन् २०१० मा गोर्खा नेपाली सोसाइटी र गुठि अस्ट्रेलियाले संयुक्त रुपमा नेपाली शब्द्माला स्कुलको स्थापना गरियो । प्रत्येक आइतबार २ घण्टा नेपाली बाल बालिकाहरुलाई यो बिद्यालयमा नेपाली भाषा सिकाइन्छ ।

शब्द माला पाठशालाका वर्तमान अध्यक्ष्य सर्बेन्द्र श्रेष्ठ अस्ट्रेलिया आउने बित्तिकै आफ्ना छोरा छोरीसँग अंग्रेजीमा कुरा गर्नुहुन्थ्यो । उहाँको आफ्नै शब्दमा “अंग्रेजीमा कुरा गर्दा आफूलाई गर्वको अनुभुती हुन्थ्यो, छोरा छोरीले एक दुई हप्तामै अंग्रेजी फरर बोल्न र लेख्न सिके तर नेपाली भाषा बिर्सी हाले, अब जति नै नेपाली सिकाए पनि उनीहरु पहिलो कुरा त सिक्न चाहदैनन् र दोश्रो कुरा सिक्न पनि उनीहरुलाई गाह्रो हुन्छ “। त्यसपछि उहाँलाई आफूले गल्ती गरेछु भनेर पश्चाताप भयो ।

नेपाल जनजाती मंच अस्ट्रेलियाले करीब १ बर्ष अगाडी देखि अस्ट्रेलियन सरकारको सहयोगमा नेपाली राष्ट्रिय भाषाका संरक्षण कक्षाहरु संचालन गरिरहेको छ । मंचका अध्यक्ष्य गणेश तामांगका अनुसार यो कक्षा अन्तर्गत हरेक राष्ट्रिय भाषिक संस्थाले बैठक गर्दा आफ्नो मातृ भाषामा गर्ने , आफ्ना कार्यक्रमहरुमा आफ्नो भाषालाई प्रयोग गर्ने र नयाँ पुस्ताका बालबालिकाहरुलाई राष्ट्रिय र राष्ट्रभाषा घर परिवारबाट नै सिकाउनु पर्ने कुरामा जनचेतना अभिबृद्दिदेखि पालना समेत गर्ने गरेको बताउनु हुन्छ ।

विकल्पका मार्गहरु

सम्पूर्ण नेपालीहरुलाई एकताको मालामा गाँस्ने रास्ट्रियताको एउटा शशक्त अभिव्यक्ति भनेको आफ्नै भाषा हो । बदलिंदो समयसंगै प्रवासिएका नेपालीहरुको दोश्रो पुस्ता अब बिश्वभरि फैलिसकेको छ । प्रवासी नेपालीको पहिलो पुस्ताले आफ्नो दोश्रो पुस्तालाई आफ्नो भाषा र संस्कृति सिकाउन जागरुक भएन भने उनीहरुको नेपालसंगको सम्बन्ध मात्र टुट्दैन कि बिदेशमा आफ्नो पहिचान पनि हराउनेछ । अत: पहिलो र महत्वपूर्ण काम भनेको आफ्नो घरमा नेपाली भाषामा कुरा गर्नु नै हो । त्यसबाहेक आफ्ना बच्चालाई हरेक दिन नेपाली अक्षर र शब्दहरु पढ्न र लेख्न पनि सिकाउनु पर्छ । नेपाली बाल साहित्यका किताबहरु पढ्न दिने र उनीहरुलाई आफ्नो भाषामाथि सम्मान र गर्व गर्न सानैदेखि सिकाउनु पर्छ । नेपालीहरुको समुदायमा घुलमिल गरायो भने उनीहरु आफ्नै उमेर समुहका बच्चाहरुसंग नेपाली मै कुरा गर्न पाएर दंग पनि पर्छन् ।

नेपाली भाषा र संस्कृतीको उत्थानमा लागेका नेपाली संस्थाहहरुको कार्यक्रममा उनीहरुलाई लागिराख्यो भने उनीहरुले नेपाली भाषा र संस्कृतीको बारेमा जानकारी र निरन्तर सम्पर्कमा रहन पाउछन् । आफ्नो ठाउँमा खुलेका नेपाली भाषा पाठशालामा हरेक सप्ताहान्तमा केहि घण्टा समय निकालेर अभिभावकहरुले बच्चाहरुलाई लागि दियौ भने पनि उनीहरुले नेपाली भाषा रुचीपुर्वक सिक्नेछन् ।

यति मात्र गर्न सक्यौ भने पनि बिस्तारै एन आर एनका दोश्रो पुस्ताले कसले अंग्रेजको जस्तो अंग्रेजी बोल्ने भनेर प्रतिस्पर्धा हैन कसले नेपाली राम्ररी बोल्न सक्छ भनेर प्रतिस्पर्धा गर्नेछन् । नेपाली बोल्न प्रोत्साहन दिनु र उचित वातावरण तयार गर्नु नै अहिले हाम्रो दायित्व हो ।

हाल : सिड्नी अस्ट्रेलिया

ghimire.sanu@gmail.com

@Onlinekhabar

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: